De aanval van Amerika en Israël op Iran heeft het Midden-Oosten in een nieuwe oorlog gestort. Wat begon als een grootschalige luchtoperatie, onder de naam Epic Fury, tegen militaire en politieke doelen in Iran is inmiddels uitgegroeid tot een open oorlog met regionale gevolgen. Iran reageerde met raketten en drones tegen Israël, Amerikaanse bases en bondgenoten in de regio. Het conflict raakt daarmee niet alleen drie landen, maar een groot deel van het geopolitieke systeem rond de Perzische Golf.
Toch blijft één vraag centraal: wat is het einddoel van deze oorlog? De signalen uit Washington zijn tegenstrijdig. Israël lijkt een duidelijker strategisch doel te hebben. Iran vecht vooral om te overleven.
De gezamenlijke aanval van Amerika en Israël richtte zich op militaire installaties, n de top van het Iraanse regime. Bij de eerste golf van aanvallen werd ook de Iraanse opperste leider Ali Khamenei gedood, samen met andere belangrijke leiders, zoals de minister van Defensie.
De operatie was het resultaat van jarenlange escalatie rond het Iraanse nucleaire programma, ballistische raketten en de steun van Iran aan regionale milities. Israël beschouwde Iran al lange tijd als een existentiële bedreiging. Voor Israël is het strategische uitgangspunt eenvoudig: Iran mag nooit een nucleaire macht worden en moet militair verzwakt worden voordat het die status kan bereiken.
Voor Amerika ligt dat ingewikkelder. Washington ondersteunt Israël, maar heeft altijd bredere strategische belangen in de regio, namelijk stabiliteit van energievoorziening, bescherming van bondgenoten en het voorkomen van een langdurige regionale oorlog.
Het gevolg is dat Amerika en Israël dezelfde oorlog voeren, maar niet noodzakelijk hetzelfde einddoel hebben.
Voor Israël is deze oorlog in essentie een preventieve oorlog. In de Israëlische strategische doctrine bestaat al decennialang het principe dat vijandige staten in de regio nooit de kans krijgen een nucleair arsenaal op te bouwen.
Daarom heeft Israël in het verleden nucleaire programma’s in Irak (1981) en Syrië (2007) aangevallen. Iran is een veel grotere tegenstander, maar het uitgangspunt is hetzelfde.
Het doel van Israël lijkt uit drie elementen te bestaan. Ten eerste het vernietigen van de Iraanse nucleaire infrastructuur. Dit betekent niet alleen de bekende installaties zoals Natanz of Fordow, maar ook wetenschappelijke infrastructuur, commandostructuren en logistieke netwerken.
Ten tweede het uitschakelen van de militaire capaciteit van Iran. Het gaat vooral om raketten, drones en maritieme capaciteiten in de Perzische Golf.
Ten derde en misschien het belangrijkste is het verzwakken of zelfs vervangen van het Iraanse regime.
Veel analisten denken dat Israël uiteindelijk hoopt op een regimewisseling in Teheran. Dat zou het strategische probleem van Iran fundamenteel oplossen. Maar dat is ook het meest ambitieuze en minst voorspelbare doel.
Regime change in een land met meer dan negentig miljoen inwoners, sterke veiligheidsdiensten en een diepgeworteld staatsapparaat is historisch gezien uitzonderlijk moeilijk.
Het Amerikaanse doel is minder helder. Binnen de Trump-regering circuleren verschillende formuleringen van wat “overwinning” betekent.
Sommige verklaringen leggen de nadruk op het vernietigen van Iraanse raket capaciteiten, de marine en het nucleaire programma.
Maar tegelijk geven analisten aan dat de regering geen duidelijk einddoel heeft. Dat maakt de Amerikaanse positie ambigu. Washington lijkt drie doelen tegelijk na te streven, namelijk Iran militair te verzwakken, Iran dwingen tot onderhandelingen en mogelijk het regime destabiliseren. Het probleem is dat deze doelen elkaar deels tegenspreken.
Als het doel onderhandelingen zijn, moet het Iraanse regime blijven bestaan. Als het doel regime change is, dan wordt onderhandelen irrelevant. Over het regime change wordt in Washington niet meer gesproken..
Daar komt nog een politieke realiteit bij: Amerika heeft weinig zin in een nieuwe langdurige oorlog in het Midden-Oosten. Na Afghanistan en Irak bestaat er in Washington brede terughoudendheid voor een grondoorlog.
Dat betekent dat de Amerikaanse strategie sterk afhankelijk is van luchtmacht, raketten en economische druk..
Voor Iran is de situatie simpeler. Het regime vecht voor zijn voortbestaan.
De eerste reactie van Iran was een combinatie van directe militaire vergelding en regionale escalatie. Raketten en drones werden afgevuurd op Israël, Amerikaanse bases en verschillende landen in de regio.
Daarnaast probeert Iran de wereldwijde economie te raken door de scheepvaart in de Straat van Hormuz te verstoren, een cruciale route voor oliehandel.
Deze strategie past bij de traditionele Iraanse doctrine van asymmetrische oorlogvoering. Iran weet dat het militair niet kan winnen van Amerika en Israël. In plaats daarvan probeert het de kosten van de oorlog zo hoog mogelijk te maken.
Het doel is niet overwinning in klassieke zin, maar het dwingen van tegenstanders tot een politieke deal.
De kern van deze oorlog ligt in een fundamenteel strategisch dilemma.
Amerika en Israël kunnen Iran militair zwaar beschadigen. Maar ze kunnen het land niet eenvoudig controleren of stabiliseren. Dat betekent dat de oorlog een paradox bevat: militair succes garandeert geen politieke oplossing. Zelfs als de nucleaire infrastructuur wordt vernietigd, blijft Iran een groot land met een sterke nationale identiteit en een uitgebreid militair apparaat. En zelfs als het regime valt, ontstaat een nieuw risico: chaos. In dat scenario kan Iran veranderen in een instabiele staat met verschillende rivaliserende machtscentra. Dat zou de regio mogelijk nog instabieler maken.
Er zijn grofweg vier mogelijke uitkomsten van dit conflict.
Het eerste scenario is een beperkte oorlog die eindigt met onderhandelingen. In dat geval kan Iran gedwongen worden tot een nieuw nucleair akkoord en strengere beperkingen op raketten.
Het tweede scenario is een langdurige luchtoorlog zonder duidelijke winnaar. In dat geval blijven aanvallen en tegenaanvallen maanden of zelfs jaren doorgaan.
Het derde scenario is regime collapse in Iran. Dat zou een geopolitieke aardverschuiving zijn, maar ook een periode van chaos kunnen veroorzaken.
Het vierde scenario is regionale escalatie. Als Hezbollah, milities in Irak of andere bondgenoten volledig betrokken raken, kan de oorlog zich uitbreiden naar meerdere landen.
In de komende maanden zijn er een paar signalen die duidelijk maken welke richting het conflict opgaat.
Het eerste signaal is de mate waarin Amerika bereid is hun militaire inzet te vergroten. Een uitbreiding van bombardementen of inzet van grondtroepen zou betekenen dat Washington een langduriger oorlog accepteert.
Het tweede signaal is de stabiliteit van het Iraanse regime. Als er een interne machtsstrijd ontstaat binnen de Revolutionaire Garde of de politieke elite, kan dat het begin zijn van een grotere crisis in Iran.
Het derde signaal is de positie van de regio. Als landen als Saudi-Arabië of Turkije direct betrokken raken, verandert het conflict van een regionale oorlog in een bredere geopolitieke crisis.
Het vierde signaal is de energiemarkt. Verstoring van de Straat van Hormuz zorgt ervoor dat olieprijzen sterk stijgen en daarmee wereldwijd economische gevolgen hebben.
De oorlog tussen Amerika, Israël en Iran is begonnen met een duidelijke militaire operatie, maar zonder helder politiek einddoel.
Israël wil Iran structureel verzwakken en mogelijk het regime verwijderen. Amerika wil Iran stoppen, maar lijken minder zeker over hoe ver ze willen gaan. Iran probeert vooral te overleven en de kosten van de oorlog zo hoog mogelijk te maken.
Dat maakt deze oorlog gevaarlijker dan veel eerdere conflicten in de regio.
Niet omdat één van de partijen onmiddellijk kan winnen, maar juist omdat niemand precies weet hoe een overwinning eruitziet.
Focus on America 