Zestig jaar lang vormde de Voting Rights Act een van de fundamenten onder de Amerikaanse democratie. De wet werd ingevoerd na jaren van raciale uitsluiting, intimidatie en systematische onderdrukking van zwarte kiezers in het zuiden van Amerika. Met name Section 2 van die wet moest voorkomen dat staten hun kiesstelsel zo konden inrichten dat minderheden structureel minder politieke invloed kregen. Het ging daarbij niet alleen om openlijke discriminatie, maar ook om subtielere mechanismen waarmee stemkracht kon worden verkleind. Juist dat onderdeel van de wet staat nu onder zware druk door een recente uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof (Louisiana v. Callais). Volgens critici wordt daarmee niet alleen een juridische traditie afgebroken, maar verandert ook de manier waarop politieke macht in Amerika wordt verdeeld fundamenteel.
De discussie draait om de vraag hoe kiesdistricten worden getekend. In Amerika stemmen burgers niet alleen voor een president (één keer per 4 jaar), maar ook voor afgevaardigden in het Congres (elke twee jaar), parlementen in de staten en lokale bestuurslagen. Het land is opgedeeld in duizenden kiesdistricten. Elk kiesdistrict vertegenwoordigt ongeveer 800.000 inwoners. Wie bepaalt waar de grenzen van die districten lopen, bepaalt vaak indirect ook wie verkiezingen wint. Dat proces heet redistricting en vindt elke tien jaar plaats na de census, de volkstelling, die de bevolkingsgroei en demografische veranderingen in kaart brengt. De census is daardoor veel meer dan een statistische exercitie. Zij bepaalt hoeveel zetels staten krijgen in het Huis van Afgevaardigden en vormt het startpunt voor het opnieuw tekenen van politieke kaarten.
Juist daar ontstaat de politieke strijd. Wanneer staten na de census hun districten opnieuw indelen, proberen politieke partijen vaak de kaarten zodanig vorm te geven dat zij er electoraal voordeel uit halen. Dat proces staat bekend als gerrymandering. Soms gebeurt dat puur op basis van partijpolitiek, maar in de praktijk lopen partijvoorkeur en raciale samenstelling in Amerika vaak sterk door elkaar heen. Daardoor ontstaat een situatie waarin raciale en politieke manipulatie bijna niet meer van elkaar te scheiden zijn.
De Voting Rights Act van 1965 moest juist voorkomen dat minderheden politiek onzichtbaar werden gemaakt. Een belangrijk instrument daarbij was het creëren van zogenaamde majority-minority districten: kiesdistricten waarin zwarte of Latino-kiezers een meerderheid vormen en daardoor een reële kans hebben om kandidaten van hun voorkeur gekozen te krijgen. Deze districten ontstonden vooral vanaf de jaren tachtig en negentig, nadat het Congres de Voting Rights Act had aangescherpt. Het idee daarachter was dat formele gelijkheid niet voldoende was wanneer de feitelijke politieke macht structureel ongelijk verdeeld bleef.
Het Hooggerechtshof heeft die logica de afgelopen jaren echter steeds verder beperkt. Dat proces begon nadrukkelijk met Section 2, waarin een cruciaal onderdeel van de Voting Rights Act buiten werking werd gesteld. Daardoor hoefden staten met een geschiedenis van raciale discriminatie voortaan geen federale goedkeuring meer te vragen voor veranderingen in hun kieswetten. Vervolgens beperkte het Hooggerechtshof de mogelijkheden om discriminerende kiesregels juridisch aan te vechten. Nu lijkt ook de bescherming rond gerrymandering steeds verder te worden uitgehold.
De recente uitspraak markeert daarin een nieuw kantelpunt. Volgens juridische analisten maakt het Hof het aanzienlijk moeilijker om aan te tonen dat kieskaarten discriminerend zijn wanneer staten kunnen beweren dat hun keuzes vooral politiek en niet raciaal gemotiveerd waren. Dat lijkt misschien een technisch onderscheid, maar in de praktijk verandert het de spelregels ingrijpend. Omdat zwarte kiezers in veel zuidelijke staten overwegend Democratisch stemmen, kunnen Republikeinse wetgevers voortaan stellen dat zij geen raciale maar slechts partijpolitieke keuzes maken. Federale rechters hebben namelijk al bepaald dat puur politieke gerrymandering grotendeels buiten hun bereik valt. Daarmee ontstaat een juridisch vacuüm waarin raciale effecten steeds moeilijker aantoonbaar worden.
Het gevolg is zichtbaar in verschillende staten waar de strijd om het hertekenen van de kiesdistricten inmiddels volledig is gepolitiseerd. In Texas groeit de Latino-bevolking al jaren explosief. Die bevolkingsgroei leverde de staat extra zetels in het Congres op na de census van 2020. Toch slaagden Republikeinen erin om nieuwe kaarten te tekenen waarbij veel Latino-kiezers over meerdere districten werden verspreid. Daardoor werd hun politieke invloed afgezwakt terwijl Republikeinen hun machtspositie grotendeels behielden. Critici spreken van een klassiek voorbeeld van “cracking”: het opdelen van minderheidsgroepen zodat zij nergens een meerderheid vormen.
In Alabama draaide de strijd juist om zwarte kiezers. Daar oordeelde het Hooggerechtshof nog dat de staat waarschijnlijk in strijd handelde met de Voting Rights Act door slechts één meerderheid-zwarte Congreszetel te creëren terwijl zwarte inwoners ongeveer een kwart van de bevolking vormen. Die uitspraak leek destijds verrassend omdat het Hof juist een conservatieve meerderheid heeft. Maar de recente ontwikkelingen tonen hoe fragiel die bescherming inmiddels is geworden.
Ook in Louisiana draaide alles om de vraag hoeveel politieke vertegenwoordiging zwarte kiezers daadwerkelijk mogen hebben. Onder druk van federale rechters tekende de staat aanvankelijk een tweede meerderheid-zwart district. Maar na de nieuwe uitspraak van het Hooggerechtshof lijkt die bescherming opnieuw op losse schroeven te staan. Republikeinse bestuurders in Louisiana willen de kaarten nu opnieuw aanpassen, met als expliciet doel meer Republikeinse zetels veilig te stellen.
In Mississippi speelt een vergelijkbare discussie op staatsniveau. Daar vormen zwarte inwoners bijna veertig procent van de bevolking, maar hun politieke invloed blijft beperkt doordat kiesdistricten zo zijn samengesteld dat Republikeinen disproportioneel veel macht behouden. In South Carolina concludeerden federale rechters eerder dat zwarte kiezers doelbewust uit een district rond Charleston waren verwijderd om Republikeinse winst te garanderen.
Tennessee werd na de laatste herindeling een schoolvoorbeeld van politieke fragmentatie. De Democratisch georiënteerde stad Nashville werd opgesplitst in meerdere Republikeinse districten waardoor de stedelijke stem minder gewicht kreeg. Hetzelfde mechanisme speelt in delen van Indiana, waar Republikeinen al jaren een structureel voordeel behouden ondanks relatief stabiele electorale verhoudingen.
Ook staten die traditioneel Democratisch stemmen, ontsnappen niet aan de discussie. In Californië wordt het proces weliswaar uitgevoerd door een onafhankelijke commissie, maar ook daar groeit de zorg dat federale bescherming voor minderheden afneemt. Juristen waarschuwen dat uitspraken van het Hooggerechtshof uiteindelijk zelfs onafhankelijke systemen kunnen verzwakken wanneer staten minder verplichtingen hebben om raciale representatie mee te wegen.
In Virginia veranderde de demografische samenstelling van de steden rond Washington D.C. de afgelopen jaren sterk. Daar botsen groeiende diversiteit en politieke polarisatie rechtstreeks op elkaar. Democraten zien majority-minority districten vaak als noodzakelijk om representatie eerlijker te maken, terwijl Republikeinen juist stellen dat zulke districten raciale indeling institutionaliseren. Die tegenstelling raakt aan een fundamentele vraag: moet de democratie kleurenblind zijn of juist rekening houden met historische ongelijkheid?
Het probleem is dat de discussie allang niet meer uitsluitend juridisch is. Zij raakt direct aan de legitimiteit van het politieke systeem. In theorie kiezen burgers hun vertegenwoordigers. In de praktijk ontstaat steeds vaker de indruk dat vertegenwoordigers eerst hun eigen districten kiezen en pas daarna de verkiezingen organiseren. Dat voedt wantrouwen, versterkt polarisatie en maakt verkiezingen minder democratisch. In veel districten staat de uitslag feitelijk al vast voordat er één stem is uitgebracht. De echte strijd verschuift dan van algemene verkiezingen naar interne partijverkiezingen, waar vaak de meest ideologisch gedreven kiezers domineren. Dat trekt het politieke midden verder uit elkaar.
Daarmee raakt de discussie over de Voting Rights Act aan een bredere crisis binnen de Amerikaanse democratie. Het gaat niet alleen om kaarten, lijnen en juridische definities, maar om de vraag wie politieke macht mag uitoefenen en onder welke voorwaarden. De census, majority-minority districten, gerrymandering en het hertekenen van kiesdistricten lijken technische onderwerpen, maar zij bepalen uiteindelijk welke groepen zichtbaar blijven in het politieke systeem en welke groepen structureel worden gemarginaliseerd.
Voorstanders van de recente uitspraken stellen dat het Hooggerechtshof juist probeert om de overheid minder expliciet met ras te laten werken. Volgens hen moet de staat geen districten tekenen op basis van huidskleur en moet de grondwet “kleurenblind” worden toegepast. Tegenstanders zien daarin echter een gevaarlijke abstractie. Zij wijzen erop dat raciale ongelijkheid in Amerika historisch diep verweven is geraakt met geografie, partijpolitiek en sociaaleconomische verschillen. Wie doet alsof ras geen rol meer speelt, negeert volgens hen de feitelijke machtsstructuren die nog steeds bestaan.
Wat de uitkomst uiteindelijk ook wordt, duidelijk is dat de spelregels van de Amerikaanse democratie veranderen. De bescherming die de Voting Rights Act sinds 1965 bood, wordt langzaam uitgehold. Daarmee verschuift de balans van federale bescherming naar politieke macht op staatsniveau. En juist in die staten wordt de strijd om kaarten, grenzen en vertegenwoordiging steeds harder gevoerd.
Bronnen
Vind-ik-leuk Aan het laden...
Ook heeft de bijna 80-jarige president het over de Reflecting pool bij het Lincoln Memorial. Trump heeft ervoor gezorgd dat het bassin wordt opgeknapt. Het gaat de Amerikaanse belastingbetaler miljoenen dollars kosten. Trump opperde ook dat de fontein bij het Tweede Wereldoorlog monument, dat ligt tussen het Lincoln Memorial en het Washington monument, ook wel een opknapbeurt kan gebruiken. Zo is Trump vooral bezig met het opknappen van monumenten en fonteinen. Alles moet er piekfijn uitzien als Amerika haar 250ste verjaardag viert. Dat is natuurlijk mooi en fijn voor alle Amerikanen en toeristen, maar om het daar steeds over te hebben en de dagelijkse problemen van Amerikanen te negeren zorgt toch voor enig gemopper.
Trump is een president die vooral zichzelf dient. Hij zit in het Witte Huis voor zichzelf. Hij wil met de balzaal iets neerzetten wat nog decennialang aan hem zal herinneren. Hij liet daarom ook zijn naam plaatsen op het Kennedy Center. Maar een rechter besloot dat hij dat niet zomaar kan doen, omdat het Congres daarover gaat, Dus wordt de zijn naam weer verwijderd, wat ook weer door de belastingbetaler wordt betaald.
Trump wil ook in het kader van de 250ste verjaardag een dollarbiljet van 250 dollar laten drukken zijn beeltenis erop. Ook dat mag niet, omdat alleen overleden personen op biljetten komen, zoals George Washington op het 1 dollar biljet en Abraham Lincoln op het 5 dollar biljet. Zo draait de 250ste verjaardag van Amerika vooral om Trump en niet om Amerika.
Maar de kans is groot dat Trump de geschiedenis ingaat als een president die een oorlog tegen Iran begon en uiteindelijk met dezelfde deal zal eindigen die Barack Obama in 2015 sloot. Hij gaat de geschiedenis in als president die de internationale orde aan zijn laars lapt en vooral bezig is zichzelf te verrijken en zo zijn middelvinger opsteekt naar de Amerikaanse burger. En van de gouden eeuw komt tot nu toe ook maar bar weinig van terecht.
Geld is een belangrijk onderdeel van een succesvolle campagne, Zonder voldoende geld is een verkiezingscampagne gedoemd te mislukken. Newsom heeft één van de grootste donornetwerken binnen de Democratische Partij, inclusief Silicon Valley en Hollywood.
In 2020 ging Elizabeth Warren in alle peilingen aan kop, de kiezer koos voor Joe Biden. In 2008 was Hillary Clinton de gedroomde kandidaat (en anders wel John Edwards, Joe Biden of Bill Richardson), totdat Barack Obama ten tonele verscheen. 
Het belangrijkste voor kiezers is altijd de eigen portemonnee, oftewel de economie. Dat moet het beginpunt zijn. Niet als abstract thema, maar als dagelijkse ervaring. Huur, zorgkosten, boodschappen, energie. Daar vormt zich het oordeel over de politieke plannen. Juist daar blijft de Democratische boodschap vaak hangen in systemen en regelingen, terwijl kiezers vooral de uitkomst willen weten en voelen.
Minstens zo belangrijk is hoe de boodschap wordt verteld. De Democratische boodschap verandert te vaak van toon en formulering. Accenten verschuiven, prioriteiten wisselen. Dat maakt het moeilijk om een herkenbaar verhaal op te bouwen. Een beperkt aantal kernpunten, consequent herhaald, is effectiever dan een steeds wisselende agenda.
Focus on America 