Focus on America

De midterms van 2026 hebben voor een aardverschuiving gezorgd en de politieke verhoudingen in Washington ingrijpend veranderd. De Democraten hebben zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat een grote meerderheid. Maar belangrijker dan die machtswisseling is wat er onder de oppervlakte gebeurde. Jongeren, Latino’s, zwarte kiezers en gematigde kiezers keerden zich in grote aantallen af van de Republikeinen. De economische teleurstelling, de stijgende kosten van levensonderhoud en het groeiende ongemak over de manier waarop Donald Trump zijn presidentschap invult, zorgde samen voor een electorale afstraffing. De vraag is of hier sprake is van een tijdelijke correctie of van een structurele verandering van de politieke coalitie waarop Trump zijn macht heeft gebouwd.

De Amerikaanse midterms hebben een duidelijke boodschap opgeleverd. Donald Trump mag dan twee jaar geleden opnieuw het presidentschap hebben veroverd, zijn overwinning heeft niet geleid tot een duurzaam Republikeins overwicht.De Democraten hebben de controle over zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat overgenomen en daarmee de machtsverhoudingen in Washington volledig veranderd. De verkiezingen zijn niet alleen een afrekening met de zittende president geworden, maar leggen ook de kwetsbaarheid bloot van de electorale coalitie die Trump in 2024 terug naar het Witte Huis bracht.

De omvang van de verschuiving wordt duidelijk wanneer de uitslagen worden gecombineerd met de gegevens over opkomst, leeftijd, etnische achtergrond, inkomen en politieke voorkeur. Daaruit komt een beeld naar voren van een electoraat dat op belangrijke punten is veranderd. De Republikeinen verloren terrein onder groepen waarmee Trump in 2024 juist vooruitgang had geboekt. Tegelijkertijd wisten de Democraten niet alleen hun traditionele achterban opnieuw te mobiliseren, maar ook een aanzienlijk deel van de gematigde kiezers voor zich te winnen. De verkiezingsuitslag is daarmee meer dan een gewone tussentijdse correctie op de macht van een president.

Allereerst valt de opkomst op. Volgens de voorlopige berekeningen van het Election Lab van de University of Florida brachten ongeveer 124,3 miljoen Amerikanen hun stem uit. Dat komt neer op een opkomst van 49,42 procent van de stemgerechtigde bevolking. Daarmee behoren de midterms van 2026 tot de best bezochte tussentijdse verkiezingen van de afgelopen eeuw. Alleen in 2018, tijdens de eerste ambtsperiode van Trump, lag de opkomst met ongeveer 50 procent nog iets hoger. In 2022 kwam het percentage uit op circa 46,8 procent.

Dat verschil is politiek relevant. De verkiezingen werden niet gewonnen door een ongeïnteresseerd electoraat dat de Republikeinse regering eenvoudigweg links liet liggen. Er was sprake van een omvangrijke deelname aan het politieke proces. De Amerikaanse kiezer heeft zich nadrukkelijk uitgesproken over de koers van het land en de manier waarop de president zijn macht gebruikt.

De regionale verschillen waren aanzienlijk. Maine behoorde met een opkomst van ongeveer 65,7 procent tot de staten waar relatief de meeste stemgerechtigden naar de stembus gingen. Ook Minnesota en Michigan kenden een bijzonder hoge deelname. Aan de andere kant van het spectrum stond West Virginia, waar de opkomst ongeveer 33,3 procent bedroeg. De precieze percentages verschillen enigszins per databron en kunnen nog worden aangepast wanneer alle stemmen zijn verwerkt.

De hoge landelijke opkomst verhult bovendien dat niet alle groepen in dezelfde mate deelnamen. De samenstelling van het electoraat veranderde. In verschillende staten was het juist de combinatie van een hogere deelname onder bepaalde kiezersgroepen en een verschuiving in hun politieke voorkeur die de uitslag bepaalde.

Een van de opvallendste ontwikkelingen was de politieke verschuiving onder jongeren. In 2024 had Trump een belangrijke doorbraak bereikt bij jonge kiezers. De veronderstelling dat jongeren vrijwel automatisch bij de Democraten zouden blijven, was daarmee onder druk komen te staan. In 2026 bleek die verschuiving echter allerminst bestendig.

Volgens de AP Voter Poll stemde ongeveer 70 procent van de kiezers onder de dertig bij de verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden op een Democratische kandidaat. Slechts ongeveer 30 procent koos voor de Republikeinen. Dat is een aanzienlijke verandering ten opzichte van 2024, toen jonge kiezers ongeveer gelijk verdeeld waren tussen Trump en Kamala Harris.

Ongeveer een op de tien kiezers behoorde tot de groep onder de dertig jaar. Hun aandeel in het totale electoraat was dus niet groot genoeg om de uitslag zelfstandig te bepalen. Toch is de politieke betekenis van deze verschuiving aanzienlijk. In vrijwel alle staten waar de Democraten een Republikeinse Senaatszetel overnamen, verschoof ook de stem van jonge kiezers in hun richting.

De onvrede onder jongeren ging bovendien verder dan een verschil van mening over afzonderlijke beleidsmaatregelen. Ongeveer de helft van de jonge kiezers zei boos te zijn over de manier waarop het land zich ontwikkelde. Circa zes op de tien gaven aan dat hun stem voor het Congres mede bedoeld was als een uiting van verzet tegen Donald Trump. Bij oudere kiezers lag dit aandeel aanzienlijk lager.

Dat wijst op een generatie die zich steeds minder herkent in de politieke stijl en de prioriteiten van de president. De belofte van Trump om de Amerikaanse samenleving te vernieuwen heeft bij een deel van de jongeren plaatsgemaakt voor teleurstelling over de richting waarin het land zich ontwikkelt.

Nog belangrijker voor de Republikeinen is de ontwikkeling onder Latino-kiezers. In 2024 had Trump aanzienlijke vooruitgang geboekt onder Hispanic kiezers. Vooral de veronderstelling dat een groeiende groep Latino’s zich aangetrokken voelde tot zijn economische boodschap, zijn nadruk op ondernemerschap en zijn harde standpunt over immigratie had de Republikeinse Partij optimistisch gemaakt.

De verkiezingen van 2026 laten zien dat deze winst niet vanzelfsprekend was. Landelijk stemde ongeveer 60 procent van de Latino-kiezers op een Democratische kandidaat voor het Huis van Afgevaardigden. Ongeveer een derde koos voor de Republikeinen. Daarmee verloor de partij een aanzienlijk deel van de steun die Trump twee jaar eerder had verworven.

In Texas werd die verschuiving bijzonder zichtbaar. De Democraat James Talarico versloeg daar de Republikein Ken Paxton. Talarico behaalde ongeveer 55 procent van de stemmen, tegenover 43 procent voor Paxton. Van de Latino-kiezers in Texas koos ongeveer zes op de tien voor Talarico. In 2024 was deze groep nog veel gelijkmatiger verdeeld tussen Donald Trump en Kamala Harris.

De uitslag is historisch. Sinds 1988 hadden de Democraten geen Senaatsverkiezing in Texas meer gewonnen. Dat een Democratische kandidaat juist in deze staat een overwinning van twaalf procentpunten kon behalen, zegt veel over de veranderde politieke omstandigheden.

De verklaring ligt niet uitsluitend bij immigratie of culturele onderwerpen. De economische situatie speelde eveneens een belangrijke rol. Veel Latino-gezinnen werden geconfronteerd met hogere prijzen voor boodschappen, brandstof, huisvesting en elektriciteit. De belofte dat Trump de kosten van levensonderhoud zou verlagen, bleek voor veel kiezers onvoldoende overtuigend. Daar kwam de onvrede over zijn immigratiebeleid bij. De Republikeinen ontdekten dat economische onzekerheid en ongenoegen over het optreden van de federale overheid ook onder Latino-kiezers tot een politieke verschuiving konden leiden.

Dat betekent niet dat deze groep definitief naar de Democratische partij is teruggekeerd. De politieke voorkeuren van Latino-kiezers zijn divers en worden mede bepaald door generatie, regio, inkomen en herkomst. De verkiezingen laten vooral zien dat de Republikeinse winst van 2024 niet zonder meer structureel was.

Een vergelijkbare ontwikkeling was zichtbaar onder zwarte kiezers, en dan vooral onder zwarte mannen. Trump had in 2024 geprobeerd zijn aantrekkingskracht onder deze groep te vergroten. Hij boekte daar enige vooruitgang, al bleef de overgrote meerderheid Democratisch stemmen.

In 2026 bleek die vooruitgang grotendeels verdwenen. Ongeveer 90 procent van de zwarte kiezers koos voor een Democratische kandidaat bij de verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden. Onder zwarte mannen steunde nog ongeveer één op de tien de Republikeinse kandidaat. In 2024 had Trump bij zwarte mannen ongeveer een kwart van de stemmen behaald.

De verschuiving was ook zichtbaar in de deelstaatverkiezingen. In Georgia werd Keisha Lance Bottoms gekozen tot gouverneur. Ze wordt daarmee de eerste zwarte vrouwelijke gouverneur.Onder zwarte mannen behaalde zij ongeveer 90 procent van de stemmen. De uitslag onderstreept dat de Democratische partij haar positie bij een deel van de zwarte mannelijke kiezers heeft hersteld.

Voor de Republikeinen is dat een tegenvaller. De partij had gehoopt dat haar vooruitgang onder zwarte mannen een bredere ontwikkeling zou worden. De verkiezingen van 2026 laten zien hoe moeilijk het is om een tijdelijke electorale verschuiving om te zetten in een duurzame politieke herschikking.

Hoewel de demografische verschuivingen opvallend zijn, ligt de belangrijkste verklaring voor de Republikeinse nederlaag waarschijnlijk bij de economie. Trump had zijn terugkeer naar het Witte Huis voor een belangrijk deel gebaseerd op de belofte dat hij de koopkracht van Amerikanen zou herstellen. De hoge kosten van levensonderhoud waren een belangrijk thema geweest tijdens de campagne van 2024. Hij beloofde lagere prijzen, meer economische zekerheid en een regering die de belangen van gewone Amerikanen weer centraal zou stellen. Twee jaar later bleek dat die belofte voor veel kiezers niet was waargemaakt.

De AP Voter Poll laat zien dat ongeveer zes op de tien kiezers zich grote zorgen maken over de kosten van voedsel en boodschappen. De kosten van levensonderhoud waren voor een groot deel van het electoraat een belangrijke of zelfs doorslaggevende factor bij de stemkeuze. Ongeveer vier op de tien kiezers noemden de economie het belangrijkste probleem van het land. Daarnaast speelde de betaalbaarheid van gezondheidszorg, brandstof en elektriciteit een belangrijke rol.

De onvrede was niet beperkt tot de laagste inkomensgroepen. Wel was de verschuiving daar duidelijk. Van de kiezers met een gezinsinkomen beneden de 50.000 dollar stemde meer dan de helft op de Democraten. In 2024 waren deze kiezers nog ongeveer gelijk verdeeld tussen Donald Trump en Kamala Harris.

Ook de manier waarop kiezers de economische ontwikkeling beoordeelden, was veelzeggend. Ongeveer twee derde vond dat het beleid van Trump de economische situatie had verslechterd. Van deze groep stemde ongeveer 80 procent op een Democratische kandidaat voor het Huis van Afgevaardigden.

In Texas werd dat patroon bijzonder duidelijk. Ongeveer een vijfde van de kiezers gaf aan dat inflatie hun gezin ernstig had getroffen. Van hen koos ongeveer driekwart voor Talarico. Ook onder kiezers die aangaven matige financiële problemen te ervaren, behaalde de Democraat een meerderheid.

Daarmee werd de economie een zwakke plek voor de Republikeinen. Trump had de verkiezingen van 2024 mede gewonnen doordat hij erin slaagde de economische onvrede onder kiezers aan de Democraten toe te schrijven. In 2026 werd diezelfde onvrede tegen zijn eigen regering gericht. De president werd niet langer uitsluitend beoordeeld op zijn kritiek op de economische prestaties van zijn voorganger, maar op de dagelijkse financiële werkelijkheid van Amerikaanse gezinnen.

Toch zou het te eenvoudig zijn om de uitslag uitsluitend als een economische afrekening te beschouwen. De verkiezingen gingen ook over de manier waarop Trump zijn presidentschap invult en over de vraag hoeveel ruimte het Congres hem moet geven.

Ongeveer zeven op de tien kiezers vonden dat het Congres onvoldoende tegenwicht bood aan de president. Dat oordeel kwam niet alleen van Democraten. Ook ongeveer vier op de tien Republikeinse kiezers vonden dat het parlement zijn controlerende taak onvoldoende vervulde.

Dat is een belangrijk gegeven. De Amerikaanse politieke structuur is gebaseerd op een stelsel van checks and balances, waarin de uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht elkaar moeten begrenzen. De verkiezingsuitslag laat zien dat een aanzienlijk deel van het electoraat zich zorgen maakte over de verzwakking van dat evenwicht.

De kritiek op Trump richtte zich daarbij niet uitsluitend op afzonderlijke besluiten. Ook de concentratie van politieke macht, het optreden tegenover instellingen en de indruk dat de president vooral zijn eigen belangen en prioriteiten volgde, speelden een rol.

Meer dan de helft van de kiezers noemde corruptie binnen de overheid een cruciale factor bij de stemkeuze. Ongeveer twee derde vond dat Trump niet de juiste prioriteiten stelde. 

De uitslag van 2026 laat zien dat het verzet tegen Trump niet uitsluitend voortkwam uit de traditionele Democratische achterban. Ook gematigde kiezers, onafhankelijken en een deel van de Republikeinen hadden moeite met de manier waarop de macht werd uitgeoefend.

De rol van gematigde kiezers verdient bijzondere aandacht. Zij vormen geen homogene groep en zijn niet automatisch aan een van beide partijen verbonden. Juist in verkiezingen waarin de politieke verhoudingen relatief dicht bij elkaar liggen, kunnen zij doorslaggevend zijn.

Volgens de AP Voter Poll stemde ongeveer twee derde van de gematigde kiezers op een Democratische kandidaat voor het Huis van Afgevaardigden. Ook in verschillende staten waar werd gestreden om een Senaatszetel bleek hun steun van groot belang.

In Kansas koos ongeveer 70 procent van de gematigde kiezers voor de Democraat Adam Hamilton. In Iowa behaalde de Democraat Josh Turek ongeveer twee derde van deze groep. In North Carolina steunde ongeveer driekwart van de gematigde kiezers de Democraat Roy Cooper.

Dat zijn opvallende percentages. Het laat zien dat de Democratische winst niet alleen voortkwam uit een grotere opkomst van de eigen achterban. De partij wist ook kiezers te overtuigen die zich niet noodzakelijk met haar volledige politieke programma identificeren.

Een belangrijk motief was de behoefte aan tegenwicht. Veel gematigde kiezers vonden dat het Congres zijn rol tegenover de president onvoldoende vervulde. De Democratische kandidaten konden zich daardoor presenteren als een alternatief dat niet noodzakelijk een volledig andere politieke koers beloofde, maar wel meer controle op de uitvoerende macht.

Daarmee kreeg de verkiezing een institutionele dimensie. De keuze ging niet alleen over links of rechts, maar ook over de vraag hoe de Amerikaanse democratie moet functioneren en welke grenzen aan presidentiële macht moeten worden gesteld.

De verschuivingen in het electoraat vertaalden zich in een reeks opmerkelijke overwinningen voor de Democraten. In totaal namen zij acht Republikeinse Senaatszetels over. Daarmee kwamen zij, op basis van de uitslagen die op 12 november waren vastgesteld, op 55 zetels tegenover 44 Republikeinse zetels. De race in Alaska was op dat moment nog niet definitief beslist.

Vooral de uitslagen in Texas, North Carolina, Kansas, Iowa, Ohio, Maine en South Carolina springen in het oog. In Texas won James Talarico met ongeveer twaalf procentpunten verschil van Ken Paxton. In North Carolina versloeg Roy Cooper de Republikein Michael Whatley met een marge van ongeveer negentien procentpunten. Adam Hamilton won in Kansas met ongeveer vijf punten verschil en Josh Turek in Iowa met ruim vier punten. In Maine versloeg Troy Jackson de zittende Republikeinse senator Susan Collins met ongeveer zes punten. Ook in Ohio en South Carolina wisten de Democraten Republikeinse zetels over te nemen.

De onderstaande cijfers zijn de gerapporteerde overwinning marges in procentpunten, volgens de CFR-analyse van 10 november.

De geografische spreiding van deze overwinningen is belangrijk. Het ging niet alleen om staten waar de Democraten traditioneel sterk staan. Texas en Kansas behoren tot staten waar de Republikeinen jarenlang een stevige positie hadden. De Democratische overwinning in Texas was bovendien de eerste sinds 1988. De Democratische overwinning in Kansas was de eerste in 94 jaar.

Dat maakt de verkiezingsuitslag moeilijk af te doen als een plaatselijke afwijking. De verschuivingen waren zichtbaar in verschillende regio’s en onder uiteenlopende groepen kiezers. Wel moet worden benadrukt dat iedere staat zijn eigen politieke dynamiek kent. De persoonlijke reputatie van kandidaten, lokale onderwerpen en de kwaliteit van de campagnes speelden eveneens een rol.

De uitslag voor de Senaat is daarmee het resultaat van een combinatie van een veranderde landelijke stemming en specifieke omstandigheden in de afzonderlijke staten.

Ondanks de omvang van de Democratische overwinning is er reden om voorzichtig te zijn met de conclusie dat de partij een hernieuwd vertrouwen van de Amerikaanse bevolking heeft gekregen. De AP Voter Poll bevat namelijk ook een ongemakkelijke boodschap voor de Democraten zelf.

Slechts ongeveer de helft van de kiezers had een positief beeld van de Democratische partij. Dat was meer dan het aandeel met een positief beeld van de Republikeinen, maar bepaald geen overtuigende populariteit. Ongeveer twee op de tien kiezers die op een Democratische kandidaat stemden, hadden zelfs een ongunstig beeld van de partij.

Een deel van het electoraat koos niet zozeer voor een overtuigend alternatief, maar tegen de zittende macht. De Democraten profiteerden van de onvrede over Trump, de economische situatie en het gebrek aan politiek tegenwicht. Daarmee hebben zij een politieke kans gekregen, maar nog geen garantie op duurzaam vertrouwen.

De nieuwe meerderheid zal moeten laten zien dat zij in staat is meer te doen dan oppositie voeren. De partij zal een herkenbare economische agenda moeten ontwikkelen, duidelijkheid moeten bieden over haar opvattingen over immigratie en buitenlandse politiek en moeten aantonen dat zij de zorgen van kiezers over de kosten van levensonderhoud serieus neemt.

Ook in institutioneel opzicht ligt er een zware verantwoordelijkheid. Een Democratisch Congres dat uitsluitend probeert Trump te blokkeren, loopt het risico dezelfde frustratie te veroorzaken die de Republikeinse meerderheid in de afgelopen twee jaar heeft opgeroepen.

De midterms vormen zonder twijfel een ernstige politieke waarschuwing voor Donald Trump. De Republikeinse partij verloor haar meerderheid in beide kamers van het Congres. De president moet voortaan rekening houden met een oppositie die niet alleen wetgeving kan tegenhouden, maar ook parlementaire onderzoeken kan instellen en zijn regering veel intensiever aan controle kan onderwerpen.

Belangrijker is misschien nog dat de electorale coalitie van 2024 minder stevig blijkt dan de Republikeinen hadden gehoopt. De winst onder Latino-kiezers, zwarte mannen en jongeren is grotendeels teruggedraaid. De economische onvrede heeft zich tegen de president gekeerd en gematigde kiezers hebben in belangrijke staten de Democratische kandidaten gesteund.

Toch betekent dit niet dat de politieke herschikking van 2024 definitief ongedaan is gemaakt. De Republikeinen behouden een aanzienlijke achterban, terwijl de Democraten nog altijd worstelen met hun eigen imago en met de vraag welke politieke richting zij willen inslaan. De kiezers die in 2026 Democratisch stemden, vormen geen vanzelfsprekende coalitie voor de presidentsverkiezingen van 2028.

De belangrijkste les van deze midterms is daarom niet dat Amerika plotseling een andere politieke kleur heeft gekregen. Het is dat de steun voor Trump veel afhankelijker blijkt van concrete resultaten dan zijn politieke beweging soms suggereert. De belofte van lagere prijzen, economische zekerheid en een daadkrachtige regering heeft plaatsgemaakt voor teleurstelling bij een deel van de kiezers die hem eerder het voordeel van de twijfel gaven.

Trump heeft de Amerikaanse politiek de afgelopen jaren sterk rond zijn eigen persoon georganiseerd. Dat heeft hem een trouwe achterban en een grote invloed op de Republikeinse partij opgeleverd. Maar het maakt hem ook kwetsbaar wanneer de dagelijkse werkelijkheid niet overeenkomt met de verwachtingen die hij zelf heeft gewekt. De verkiezingen van 2026 laten zien dat persoonlijke politieke loyaliteit niet onbeperkt bestand is tegen economische tegenvallers, institutionele spanningen en het gevoel dat de regering andere prioriteiten heeft dan de bevolking.

De Democratische overwinning is daarmee meer dan een verlies van zetels voor de Republikeinen. Het is een signaal dat de politieke ruimte van Trump kleiner is geworden. Of dat ook het begin is van een blijvende verzwakking van het Trumpisme, zal pas blijken wanneer de Amerikaanse kiezers in 2028 opnieuw hun oordeel uitspreken. Tot die tijd heeft Trump nog twee jaar om te laten zien dat hij de beloften waarop hij zijn presidentschap bouwde alsnog kan waarmaken. Maar vanaf nu moet hij dat doen met een Congres dat niet langer onder Republikeinse controle staat.

Belangrijke bronnen en cijfermatige kanttekeningen

• University of Florida Election Lab – voorlopige opkomstcijfers.

• Associated Press: AP Voter Poll – demografische verschuivingen – de belangrijkste bron voor de kiezersgroepen.

• Associated Press: How Trump and Republicans lost the 2026 midterms – economische onvrede, corruptie en controle op de president.

• Council on Foreign Relations: 2026 Election by the Numbers – historische vergelijking en opkomst.

• Associated Press: stand van de uitslagen op 11 november – zetelverdeling en nog niet afgeronde races.

• Center for American Women and Politics – vertegenwoordiging van vrouwen in het Congres.