Amerika-kenners Stan Bos (@StanSchrijft) en Marco van den Doel (@focusonamerica) nemen regelmatig op deze website een stelling in over de Amerikaanse politiek. De één is voor de stelling, de ander is tegen. Gezien de turbulente tijd waarin Amerika verkeert, levert Focus on America in deze opzet vanuit een ander perspectief analyse, duiding en commentaar op de Amerikaanse politiek.
Stelling: De Democraten moeten na de winst van Zohran Mamdani verder naar links opschuiven
Voor:
De winst van de democratische socialist Zohran Mamdani als burgemeester van New York, de grootste stad van Amerika, moet een voorbeeld zijn voor de Democraten en kan dienen als tegenhanger van de rechtse populistische retoriek en beleid.
Mamdani, die slechts 34 jaar is, vertegenwoordigt een nieuwe generatie kiezers. Die jonge kiezers (18–35 jaar) zijn op economisch en sociaal vlak over het algemeen progressief. Mamdani is de belichaming van deze generatie en een verschuiving naar links zou kunnen zorgen voor aansluiting bij deze nieuwe groep kiezers. Deze kiezersgroep is belangrijk, omdat zij de komende decennia cruciaal zijn om electorale meerderheden te behalen.
De Republikeinen zijn te ver naar rechts opgeschoven en met een linkse boodschap is er een duidelijk alternatief. De Democraten zijn de laatste jaren steeds naar het midden opgeschoven en hun beleid was nauwelijks te onderscheiden van Republikeins beleid.
Met andere woorden, als de Republikeinen een rechts-populistisch verhaal houden en daarmee verkiezingen weten te winnen, zouden de Democraten, met Zohran Mamdani als voorbeeld, een links-populistisch verhaal kunnen houden. Zo kunnen ze een tegengeluid laten horen tegen de (extreem)rechtse populistische boodschap van Donald Trump en de Republikeinen. Kortom, een links verhaal creëert een duidelijk alternatief voor rechts populisme.
Tegen:
De Democraten moeten niet te veel wilde conclusies trekken na de winst in diverse verkiezingen. Ga maar na: Californië en New Jersey zijn progressief georiënteerde staten, New York City is bij uitstek een links bolwerk. Virginia groeide de laatste jaren steeds meer uit tot een swing state.
Als het afgelopen week bijvoorbeeld burgemeesters- en gouverneursverkiezingen in Republikeinse staten waren, en Democraten zouden daar Republikeinen van de troon hebben gestoten, dan was het een ander verhaal. Democraten moeten niet verder naar links opschuiven, maar juist een boodschap vinden die aanslaat bij kiezers met alledaagse zorgen over de oplopende kosten voor boodschappen, de gezondheidszorg en wonen.
Veel Amerikanen willen een functionerende overheid. Een te linkse toon schrikt kiezers in het midden juist veel af, behalve in zeer linkse bolwerken zoals de stad New York. Dat liet de burgemeestersverkiezing maar weer eens zien. Kiezers snakken steeds meer naar eenheid, naar een verzoenende toon, hoe lastig dat ook is in het tijdperk-Trump.
Dat moet de partij doen met een geloofwaardige kandidaat. Geen oude man (Joe Biden) of een zwakke campaigner met een te volle rugzak (Hillary Clinton). In het recente verleden lieten Joe Biden (toen hij nog niet te oud was), Barack Obama en Bill Clinton zien dat je niet helemaal naar links hoeft op te schuiven om kiezers aan je te binden.
Donald Trump is terug in het Witte Huis. Maar dit keer is het geen herhaling van 2016. Zijn tweede termijn is minder chaotisch en beter georganiseerd. Wat er nu in Washington gebeurt, zegt meer over de staat van Amerika dan over Trump zelf.
Toen Trump op 5 november 2024 opnieuw werd gekozen, leek dat aanvankelijk een terugkeer van het oude patroon: controverse, gevechten met de media en improvisatie. Maar sinds zijn inauguratie in januari 2025 blijkt het tegendeel waar.
Waar zijn eerste termijn vooral draaide om stijl en strijd, draait de tweede om structuur en macht. Achter de schermen werkt de regering aan een herinrichting van de staat, geïnspireerd door Project 2025, een conservatief plan van denktank The Heritage Foundation om de federale overheid te hervormen.
Project 2025 beschrijft tot in detail hoe ambtenaren vervangen kunnen worden door politieke loyalisten en hoe de uitvoerende macht structureel versterkt kan worden. Veel van de architecten van dat plan bekleden inmiddels sleutelposities in het Witte Huis. Hun invloed is zichtbaar in beleid en keuzes voor medewerkers.
President Trump regeert deze keer niet via tweets, maar via presidentiële decreten. Sinds januari 2025 is een recordaantal decreten uitgevaardigd over migratie, milieu, regulering en onderwijs. De bedoeling is helder: beleidsverandering zonder wetgeving.
Waar het Congres vaak verdeeld is, gebruikt Trump zijn uitvoerende bevoegdheden om direct resultaat te boeken. Dat maakt het presidentschap machtiger dan ooit, maar het schuift ook aan tegen de grenzen van de Amerikaanse grondwet.
Het evenwicht tussen president, Congres en rechtspraak, ooit de ruggengraat van de democratie, staat onder spanning.
De grootste veranderingen voltrekken zich niet in het zicht, maar binnen de overheidsstructuur zelf. Project 2025 voorziet in een grootschalige herstructurering van het ambtelijke apparaat. Tienduizenden medewerkers kunnen worden ontslagen of vervangen door politieke benoemingen.
Het doel is helder: een loyale overheid die direct uitvoert wat het Witte Huis wil. Dat is efficiënt, maar riskant. De Amerikaanse bureaucratie was juist bedoeld als buffer, namelijk een systeem dat beleid uitvoert ongeacht de partij die regeert.
Door die neutraliteit af te breken, verandert de overheid van een controlemechanisme in een verlengstuk van de macht. Kennis en continuïteit verdwijnen en expertise maakt plaats voor ideologische trouw.
De koers wordt zichtbaar in concrete dossiers. Aan de grens met Mexico zijn militaire eenheden ingezet. Milieuregels zijn in hoog tempo teruggedraaid. Het ministerie van Justitie past zijn interne regels aan, waardoor de onafhankelijkheid van aanklagers wordt ingeperkt.
Samen vormen deze beslissingen geen toevallige reeks, maar een machtsstrategie. Elk beleidsterrein wordt een instrument om controle uit te oefenen, niet alleen over beleid maar ook over het apparaat dat het uitvoert.
Het gratiebeleid versterkt dat beeld. Door ruime toepassing van het presidentiële pardon, vaak richting politieke bondgenoten, wordt de symbolische kracht van het recht uitgehold. De boodschap is duidelijk: de president beslist, ook waar de rechtsstaat begint en eindigt.
De Amerikaanse democratie functioneert nog steeds: er zijn verkiezingen, een Congres en een Hooggerechtshof. Maar het karakter van het systeem verandert. Waar ooit institutionele terughoudendheid gold, overheerst nu de overtuiging dat een verkiezingsoverwinning een mandaat is om de spelregels zelf te herschrijven.
Voor aanhangers is dat een noodzakelijke correctie op een “te machtige bureaucratie”. Voor tegenstanders is het een glijdende schaal richting autocratie. Beide visies tonen hetzelfde feit: de democratie wordt getest, niet door een staatsgreep, maar door haar eigen wetten en instituties.
De kernvraag is niet of Trump binnen de regels handelt, maar hoe rekbaar die regels blijken te zijn. Een democratie kan veel verdragen, zolang de spelers zichzelf beperken. Als die zelfbeperking verdwijnt, blijven de instellingen formeel bestaan, maar verandert hun betekenis.
Trump’s tweede termijn laat zien dat macht niet altijd met geweld verandert. Soms gebeurt het door bureaucratische hertekening, in kleine stappen, verspreid over duizenden pagina’s aan uitvoeringsbesluiten.
Of het Amerikaanse systeem dat overleeft, zal afhangen van rechters, Congresleden en burgers die de democratie niet zien als bezit van één leider, maar als een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Focus on America – Analyse, duiding & commentaar op de Amerikaanse politiek
© Focus on America – 2009-2025
Focus on America 